Historia Piastów Śląskich, monumentalne dzieła sztuki, opowieści o cystersach i tajemnice, których próżno szukać w tradycyjnych przewodnikach. W sobotę, 10 października 2026 roku, odbył się drugi wyjazd edukacyjny do Pocysterskiego Zespołu Pałacowo-Klasztornego w Lubiążu, zorganizowany przez Miejską i Gminną Bibliotekę Publiczną w Wołowie w ramach projektu „Piastowski Wołów – odkrywanie historii miejsca”.
Tym razem uczestnicy mieli okazję poznawać dzieje jednego z najważniejszych zabytków Dolnego Śląska z trzech różnych perspektyw – historycznej, artystycznej oraz tej związanej z mniej znanymi wydarzeniami i tajemnicami opactwa.
Sobotnie zwiedzanie miało wyjątkowy charakter dzięki trójce prowadzących, którzy dzielili się swoją wiedzą, zainteresowaniami i doświadczeniem.
Marta Ringart – dziennikarka, wydawczyni mediów lokalnych i współautorka książki „Lubiąż. Mroczne tajemnice opactwa” – zabrała uczestników w świat mniej znanych historii związanych z klasztorem. Opowiadała o kulisach powstawania publikacji, barwnym życiu Michała Leopolda Willmanna oraz wydarzeniach związanych z opatem Freibergiem.
Nie zabrakło anegdot, ciekawostek i opowieści pokazujących, że za monumentalną architekturą Lubiąża kryją się również fascynujące ludzkie historie.
Ks. Krzysztof Kanton – proboszcz parafii pw. św. Karola Boromeusza w Wołowie i historyk sztuki – przybliżał artystyczne oraz duchowe dziedzictwo opactwa.
Uczestnicy poznawali twórczość malarzy związanych z historią klasztoru, w tym Christiana Philippa Bentuma i Christopha Thomasa Schefflera. Była to okazja, aby spojrzeć na lubiąskie malowidła nie tylko jako niezwykłe dekoracje barokowych wnętrz, ale również jako dzieła niosące określone treści religijne i symboliczne.
Opowieść o sztuce łączyła się z historią życia codziennego cystersów, ich duchowości oraz roli, jaką zakon odgrywał przez stulecia na Dolnym Śląsku.
Rafał Zając – dyrektor Wołowskiej Biblioteki – koncentrował się na najstarszych dziejach Lubiąża, jego piastowskich fundatorach oraz znaczeniu opactwa jako nekropolii Piastów Śląskich.
Uczestnicy mogli dowiedzieć się, jak ważną rolę odegrał klasztor w historii dynastii i dlaczego właśnie Lubiąż stał się jednym z najważniejszych miejsc związanych z pamięcią o śląskich książętach.
Historia Lubiąża jest nierozerwalnie związana z dynastią Piastów Śląskich.
To właśnie książę Bolesław Wysoki sprowadził do Lubiąża cystersów w 1163 roku, a w 1175 roku wystawił dokument fundacyjny klasztoru.
Działalność księcia i jego następców przyczyniła się do rozwoju opactwa, które stało się ważnym ośrodkiem religijnym, gospodarczym i kulturalnym średniowiecznego Śląska.
Lubiąż był również miejscem upamiętnienia przedstawicieli dynastii. W klasztornym kościele spoczywa Bolesław Wysoki, a samo opactwo przez stulecia pozostawało symbolem związków książąt śląskich z zakonem cystersów.
Poznawanie tych dziejów pozwala lepiej zrozumieć również historię ziemi wołowskiej, której rozwój pozostawał ściśle związany z politycznymi, religijnymi i gospodarczymi przemianami całego regionu.
Jednym z najważniejszych elementów zwiedzania było odkrywanie artystycznego dziedzictwa lubiąskiego opactwa.
Monumentalna architektura, bogactwo dekoracji i niezwykłe malowidła przypominają o czasach największej świetności klasztoru.
Szczególne miejsce w historii sztuki związanej z Lubiążem zajmuje Michał Leopold Willmann, nazywany niekiedy śląskim Rembrandtem.
Twórczość tego wybitnego malarza barokowego stanowi jeden z najważniejszych rozdziałów historii sztuki na Dolnym Śląsku. Jego działalność artystyczna była silnie związana z cystersami, a obrazy powstające dla lubiąskiego opactwa należą do najcenniejszych świadectw artystycznego mecenatu zakonu.
Podczas spotkania nie zabrakło również opowieści o Bentumie i Schefflerze, których twórczość pozwala lepiej zrozumieć bogactwo artystyczne barokowego Lubiąża.
Dzięki komentarzom ks. Krzysztofa Kantona uczestnicy mogli dostrzec szczegóły, symbolikę i znaczenia, które podczas zwykłego zwiedzania łatwo przeoczyć.
Lubiąż to jednak nie tylko dzieje książąt, opatów i wielkich artystów.
To także historie ludzi, którzy przez stulecia mieszkali i pracowali w klasztorze, podejmowali decyzje, tworzyli dzieła sztuki i byli świadkami przemian zachodzących na Śląsku.
Właśnie ten mniej oczywisty wymiar historii przybliżała Marta Ringart, opowiadając o wydarzeniach i postaciach opisanych w książce „Lubiąż. Mroczne tajemnice opactwa”.
Historie związane z opatem Freibergiem, życiem Michała Leopolda Willmanna oraz nieznanymi szerzej epizodami z dziejów klasztoru wzbogaciły program zwiedzania o dodatkowe, niezwykle interesujące wątki.
W rezultacie uczestnicy poznawali Lubiąż nie tylko jako monumentalny zabytek, ale przede wszystkim jako miejsce pełne ludzkich historii, emocji i tajemnic.
Jednym z najciekawszych rezultatów sobotniego spotkania były plany kolejnych wspólnych wyjazdów.
Podczas zwiedzania uczestnicy i organizatorzy uzgodnili, że warto kontynuować odkrywanie historii Dolnego Śląska, tym razem w muzeach Wrocławia.
Wśród zaproponowanych kierunków znalazły się:
To naturalna kontynuacja rozpoczętej w Lubiążu opowieści.
Wiele dzieł sztuki, które niegdyś zdobiły klasztory i świątynie naszego regionu, można dziś oglądać w zbiorach muzealnych. Ich poznawanie pozwala odtworzyć fragmenty historii miejsc, z których pochodzą.
Pomysł kolejnych wyjazdów spotkał się z zainteresowaniem uczestników, dlatego chcemy kontynuować wspólne odkrywanie dziedzictwa Dolnego Śląska.
Sobotni wyjazd był kolejnym działaniem realizowanym w ramach projektu „Piastowski Wołów – odkrywanie historii miejsca”, którego organizatorem jest Miejska i Gminna Biblioteka Publiczna w Wołowie.
Celem przedsięwzięcia jest popularyzowanie wiedzy o piastowskim dziedzictwie naszego miasta i regionu oraz zachęcanie mieszkańców do świadomego odkrywania historycznej przestrzeni, w której żyją.
Spacery historyczne, spotkania edukacyjne i wyjazdy do miejsc związanych z dynastią Piastów Śląskich pokazują, że historia nie musi pozostawać zamknięta na kartach podręczników.
Można ją odkrywać bezpośrednio – w zabytkowych wnętrzach, dziełach sztuki, architekturze i opowieściach o ludziach, którzy tworzyli dzieje naszego regionu.
Serdecznie dziękujemy wszystkim uczestnikom sobotniego wyjazdu za obecność, zainteresowanie, liczne pytania i znakomitą atmosferę.
Szczególne podziękowania kierujemy do Marty Ringart oraz ks. Krzysztofa Kantona za podzielenie się swoją wiedzą i pasją, dzięki którym zwiedzanie zyskało wyjątkowy, wielowymiarowy charakter.
Dziękujemy również Fundacji Lubiąż za życzliwość i pomoc w organizacji wydarzenia oraz umożliwienie poznawania historii tego niezwykłego zabytku.
To właśnie takie spotkania pokazują, jak wiele można odkryć, kiedy historia staje się pretekstem do rozmowy, wspólnej wędrówki i wymiany doświadczeń.
Lubiąż po raz kolejny udowodnił, że jego historia wciąż potrafi zaskakiwać. A my już planujemy kolejne wyprawy szlakiem śląskiego dziedzictwa!
Projekt „Piastowski Wołów – odkrywanie historii miejsca” realizowany jest przez Miejską i Gminną Bibliotekę Publiczną w Wołowie. Wszystkie działania projektowe objęte są patronatem Burmistrza Gminy Wołów Dariusza Chmury.
Projekt dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra” – edycja 2026, finansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
